• 15:45
  • |
  • جمعه ۱ تیر ۱۳۹۷
  • |
  • mail
  • |
  • map
  • |
  • map
english
paya
دانشکده در گذر زمان
 آموزشگاه عالی حفاظت محیط زیست

در سال‌های نخست شکل‌گیری کانون شکار، سازمان شکاربانی و نظارت بر صید، کمتر کسی در ایران درس محیط‌ زیست خوانده بود. اسکندر فیروز از بنیان گذاران این کانون ٤ نفر از دانشگاه شیراز پیدا کرد و بعد از آن مجبور شدند ٤٠ نیروی خارجی به کشور جذب کنند.

 فیروز می گوید:
« باید با چراغ می‌گشتیم تا یک متخصص در این زمینه پیدا کنیم، حتی بیولوژیست (زیست شناس) هم سخت پیدا می‌شد.»

در سال 1347 سازمان شکاربانی و نظارت بر صید برای تربیت دانشجویان کشاورزی با گرایش محیط زیست، تفاهم نامه ای را را با دانشکده کشاورزی تبریز منعقد نمود. از بین 100 نفر دانشجوی کشاورزی، 17 نفر از آنان با گرایش محیط زیست در سال 1351 فارغ التحصیل شده و نیمی از آنان جذب سازمان گردیدند.

در سال 1349 یک دوره دو ساله تحصیلی "نخجیرداری و منابع طبیعی" برای تربیت 18 نفر افسر شکاربان برای سازمان تشکیل شد. دانشجویان این دوره، سال اول تحصیلی خود را در آموزشگاه عالی جنگل و مرتع گرگان طی کرده و در سال دوم مواد درسی توسط کارشناسان داخلی و خارجی سازمان برای آنان تدریس گردید.
توضیحات آقای فیروز در این رابطه شنیدنی است:

«در ایران آن زمان فقط علوم طبیعی، نظیر زیست شناسی، ماهی شناسی و منابع طبیعی (جنگل و مرتع) در دانشکده های مربوط تدریس می شد. همانطور که قبلا نیز اشاره کردم هیچ نوع آموزشی در ارتباط با حیات وحش (نخجیرداری) و اکولوژی در کشور وجود نداشت؛ و اما سازمان در آن برهه از زمان احتیاج مبرم به افرادی داشت که دارای آموزش کافی در زمینه شناخت طبیعت و نخجیرداری باشند. خوشبختانه همان ایام آموزشگاه عالی جنگل و مرتع گرگان شروع به کار کرد که دوره تحصیلی آن دو سال بود. در نتیجه توانستم با کمک و راهنمایی وزیر، موضوع را بدین ترتیب و به نحوی رضایت بخش حل کنم؛ قرار شد دانشجویان ما پس از گذراندن یک دوره یک ساله تحصیلی در آموزشگاه عالی گرگان، سال دوم تحصیلی خود را در رشته نخجیرداری در کرج به اتمام برسانند. بدین منظور با همکاری وزارت کشاورزی توافق شد که یکی از ساختمان های دانشکده کشاورزی برای سکونت و تحصیل دانشجویان ما در اختیار سازمان شکاربانی و نظارت بر صید قرار گیرد».

 

به نظر می رسد همین اتفاق مقدمه ای شد برای ایجاد آموزشگاه عالی محیط زیست در کرج. در بهمن ماه سال 1350 و به دنبال انحلال وزارت منابع طبیعی به موجب تصویب قانون "تجدید تشکیلات و تعیین وظایف سازمان های وزارت کشاورزی و منابع طبیعی"، سازمان شکاربانی و نظارت بر صید به سازمان "حفاظت محیط زیست" تغییر نام داد که علاوه بر وظیفه حفاظت از محیط زیست طبیعی، وظیفه حفاظت از محیط زیست انسانی نیز به این سازمان محول گردید. (بعدا در سال 1353 و با توجه به برگزاری کنفرانس جهانی محیط زیست توسط سازمان ملل متحد در استکهلم سوئد، "قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست" تصویب و به موجب آن سازمان حفاظت محیط زیست وابسته به نخست وزیری شد.)

با تاسیس سازمان حفاظت محیط زیست، برای اولین بار اداره ای نیز تحت عنوان "اداره آموزش محیط زیست" در ساختار تشکیلاتی این سازمان ایجاد شد و به دنبال آن در سال 1351 نخستین نهاد آموزشی تخصصی محیط زیست با نام "آموزشگاه عالی حفاظت محیط زیست" ، توسط سازمان مذکور در کرج ایجاد و فعالیت های آن آغاز گردید.

اسکندر فیروز در مصاحبه ای می گوید:
«خاطراتی که نوشته‌ام، مربوط به بیش از ۴۰ سال پیش است. در آن زمان در کشورمان تقریباً در هیچ‌ یک از رشته‌های تحصیلی‌ که به درد ما می‌خورد محصلی وجود نداشت. وقت آن را نداشتیم که دانشجویانی را به کشورهای خارجی بفرستیم تا در رشته‌های مختلف حیات وحش و محیط زیست به مدت مثلا‌ً چهار- پنج سال مشغول تحصیل شوند. سرانجام آموزشگاه محیط زیست خودمان را نزدیک کرج درست کردیم و نتیجه بسیار مطلوبی به دست آمد. حالا در این دوره در ایران جوان‌های فراوانی هستند که در رشته‌های گوناگون حیات وحش و محیط زیست تحصیل می‌کنند؛ جوان‌هایی که تعداد قابلی از آن‌ها را خودم شانس ملاقات‌شان را داشتم و می‌دیدم که چه علاقه‌ای به حفظ حیات وحش و محیط زیست ایران دارند. از دهه ۱۳۴۰ تا اواخر دهه ۵۰ خورشیدی، خواب آن را می‌دیدم که حتی یک دهم این دانشجویان در آن دوره وجود داشت تا بلادرنگ جزو کادر سازمان ما قرار گیرند».

 
دانشکده محیط زیست

همانگونه که ذکر شد هدف از تاسیس آموزشگاه عالی حفاظت محیط زیست، پرورش نیروی متخصص مورد نیاز گارد محیط زیست و آموزش پرسنل در جهت ارتقای سطح علمی در راستای اهداف مدنظر سازمان حفاظت محیط زیست بوده است. آنچه که در این زمینه بسیار تاثیرگذار بود روش استخدامی نیروهای گارد محیط زیست در آن زمان بود.
اسکندر فیروز در این مورد اینگونه توضیح می دهد:

« موضوعی که بسیار مورد توجه من قرار گرفت، روش استخدامی پرسنل گارد محیط زیست بود که آن را با جمشید فاضل مدیرکل اداره آموزش، به صورت نهایی پیاده کردیم. به طور خلاصه طبق این روش، داوطلبان استخدام در سازمان که تعداد آنها امکان داشت به هشتصد- نهصد نفر برسد، مصاحبه می شدند و بر اساس ضوابط و شرایط سازمان، شاید 150 نفر به مرحله آزمایش می رسیدند. این عده به پنج یا شش گروه تقسیم می شدند و هر گروه برای کارورزی و گذراندن دوره آزمایشی زندگی صحرایی، به نوبت تحت نظر چند افسر محیط بان کارآزموده به مدت دو تا سه ماه به چند منطقه برده می شدند. این عده در شرایط سخت در کوهستان و جنگل و بیابان تحت آزمایش قرار می گرفتند. هر یک از آنها اگر نسبت به آن نوع زندگی احساس نارضایتی یا بی میلی می کرد می توانست دوره را ترک کند و استعفا دهد. معمولا کمتر از نیمی از داوطلبان به مرحله نهایی (ورود به آموزشگاه محیط زیست) می رسیدند، و در نهایت برای مشغول شدن کار در سازمان، فقط حدود 20 درصد آن عده باقی می ماندند.».

« سازمان برنامه به این روش معترض بود و تاکید می کرد که این روش خلاف قاعده دولت است و باعث هدر رفتن بودجه می شود، بدین معنا که باید از افرادی که به مرحله کارورزی می رسند ضمانت شاغل بودنشان را (برای مدت معینی) در سازمان اخذ می کردیم. پاسخ موکد ما هم این بود که شرایط شغلی سازمان محیط زیست این روش اختصاصی را ایجاب می کند و اگر هدف غایت مطلوب است، این سیستم با صرفه تر از روش دولت است. چون به موجب آن یک کادر علاقمند به کار، با لیاقت و پاک به وجود می آید. سرانجام سازمان برنامه این روش را پذیرفت. در واقع این سیستم استخدامی ما نتیجه بسیار ارزنده دیگری را نیز به همراه داشت و آن همبستگی خاصی بود که در میان کارکنان سازمان ایجاد می شد و از جمله نوعی وفاداری به سازمان حفاظت محیط زیست که مشابه آن را در هیچ دستگاه دولتی دیگر ندیده ام.».

 

نیروهایی که با روش مورد اشاره توسط سازمان گزینش می شدند برای طی یک دوره آموزشی شش ماهه با عنوان "دوره سازندگی" توسط آموزشگاه عالی حفاظت محیط زیست جذب می شدند و در صورت موفقیت در به پایان رساندن این دوره آموزشی، به عنوان محیط بان گارد به مناطق تحت مدیریت سازمان در نقاط مختلف کشور اعزام می شدند. البته از میان این افراد شرکت کننده در دوره های شش ماهه سازندگی، تعدادی براساس ضوابط برای تحصیل در دوره دو ساله عالی انتخاب و آموزش می دیدند و از آنها در صورت موفقیت در پشت سر گذاردن دوره مذکور، در پست های مدیریتی مناطق و ادارات سازمان استفاده می گردید.

آقای فیروز در خصوص ماهیت و محتوی آموزش های ارائه شده در این دوره ها اینگونه صحبت می کند:

« برای بالا بردن مقاومت فیزیکی، هوشیاری و اعتماد به نفس محیط بانانی که مجبور بودند در محیط های طبیعی و دور از کمک رسانی خدمت کنند، سازمان حفاظت محیط زیست با کمیته عملیات مخصوص نیروهای ویژه هوابرد به فرماندهی سروان چترباز ابراهیم میرزایی و دستیاری سه استوار دوم برنامه ای آموزشی را اجرا می کرد. به دانشجویان آموزش هایی در شرایط سخت و تا حدی مشابه آنچه برای افراد هوابرد به کار گرفته می شد و نیز آموزش کاراته، به منظور تقویت حس اعتماد به نفس و توانایی مقابله با دشمن داده می شد. پس از آن دانشجویان به یک اردو  در نقطه ای در جنگل های دیلمان در مجاورت صخره های کوهستانی اعزام می شدند که دمای آن در اواخر آبان به 10 درجه سانتیگراد زیر صفر می رسید. از کارایی آموزش ها که به دست میرزایی انجام می گرفت به طور کلی راضی بودم و فکر می کنم عاقبت در محیط بان ها نیز نوعی اتکای به نفس و غرور به وجود آورد. (به عنوان مثال) انواع تله در این دوره به کار می رفت و دانشجویان باید مراقب می بودند تا غافلگیر نشوند. اگر فردی از محل اردو و به تنهایی فاصله می گرفت، بلافاصله محل اردو را تغییر می دادند و دانشجوی گم شده باید کیلومترها پیاده روی کند و خود را به گروه برساند (البته اگر در تله ها گرفتار نشود!)»

 

« برای تکمیل دروس آموزشگاه عالی حفاظت محیط زیست مسئولان آموزشگاه برنامه ای از تلفیق دروس تئوری و عملی تدوین کردند. شناسایی گیاهان در یکی از پارک های جنگلی در منطقه آمل، بازدید از موسسه بررسی و دفع آفات نباتی در اوین، بررسی چگونگی فرسایش خاک و روش های جلوگیری از آن در منطقه آبخیز سد کرج، بازدید از موزه های گیاه شناسی دانشکده کشاورزی کرج و تاریخ طبیعی سازمان محیط زیست از جمله درس های عملی دانشجویان دوره عالی آموزشگاه بود.»
 

  آقای فیروز همچنین اظهار می دارد که "بنا به گفته اولیای برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (یونپ) در آن زمان، نوع گارد محیط زیست ایران که بدین شیوه تربیت می شد کما بیش و به شیوه های محدودتر در کشورهای غربی پیشرو در حفاظت از محیط زیست وجود داشت، ولی چنین تشکیلاتی را در کشورهای دیگر و به خصوص خاورمیانه، اصلا سراغ نداشتند! این است که پیشنهاد کردند که سازمان ما تشکیل کنفرانسی را (برای خاورمیانه تا آسیای غربی) را در این زمینه در تهران در پایان نوامبر 1974 (آبان 1353) قبول کند. نام این اجلاس را "سمینار منطقه ای تعلیم گارد و افسران محیط زیست" گذاشتند."

"در آن زمان تنها کشور افغانستان یک اداره برای حیات وحش در وزارت کشاورزی خود ایجاد کرده بود و کشور اردن هم انجمنی داشت برای حفاظت طبیعت" مطابق توافقات صورت گرفته آموزش دانشجویان و کارآموزان افغانی، با حمایت دولت ایران در آموزشگاه عالی حفاظت محیط زیست صورت می گرفت و سازمان حفاظت محیط زیست در نظر داشت که برنامه مشابهی را نیز برای کشورهای عربی منطقه اجرا نماید.
با تلاش و پیگیری مسئولین وقت و در راس آن آقای اسکندر فیروز، در برنامه عمرانی پنجم کشور که مربوط می شود به سال های قبل از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی ایران، "فصل حفاظت محیط زیست" نیز گنجانده شد. در این برنامه که سال های  1352 تا 1356 را در برمی گرفت، با توجه به نوپایی سازمان تشکیلات حفاظت محیط زیست، مقرر شده بود؛ "عملیات حفاظتی محیط زیست توسط گارد حفاظت محیط زیست و گارد سایر دستگاه های ذیربط انجام خواهد شد. افراد این گارد با گذراندن ‌دوره‌های   آموزش خصوصی کارآیی لازم را به دست خواهند آورد". همچنین یکی از "برنامه‌های مشخص حفاظت محیط زیست" پیش بینی شده در آن نیز به "آموزش افراد گارد اجرایی در سطوح مختلف (‌آموزش سازندگی عالی و منطقه‌ای) و تدوین کتاب های درسی در زمینه محیط زیست با همکاری ‌وزارت آموزش و پرورش" اختصاص یافته بود. عملکرد سازمان در برنامه پنجم عمرانی کشور در ارتباط با آموزش گارد اجرایی به اختصار عبارت است از:

" برقراری کلاس های آموزش ضابطین دادگستری و آموزش 326 نفر مامورین گارد محیط زیست، آموزش منطقه ای 300 نفر از مامورین گارد محیط زیست، آموزش تعداد 278 نفر محیط بان سوم در دوره سازندگی و 161 نفر تکنسین دوره عالی و آموزش تعداد 65 نفر کارآموز و دانشجو از کشور افغانستان".

   متاسفانه برنامه عمرانی ششم کشور (۱۳۶۱-۱۳۵۷) که برای نخستین بار با لحاظ کردن برنامه‌ آمایش سرزمین تهیه شد و بنا به نظر کارشناسان به همین دلیل که آمایش سرزمین پشتوانه آن بود، کامل‌ترین برنامه توسعه ایران شناخته شده است، با اوج گرفتن انقلاب اسلامی و پیروزی آن در سال ۱۳۵۷ و التهابات بعد از انقلاب نادیده گرفته شده و فرصت اجرا پیدا نکرد. اهم اقدامات اجرایی مورد نظر بر مبنای این برنامه برای آموزش مامورین و محیط بانان گارد محیط زیست عبارت بود از:

" آموزش 424 نفر دارای دیپلم در دوره های سازندگی، بازآموزی 420 نفر مامورین گارد و 340 نفر از محیط بانان در خصوص تحولات و نوآوری مسائل محیط زیست، آموزش 1000 نفر ضابطین دادگستری محیط زیست و سوادآموزی 1200 نفر از مامورین گارد."

 

برابر اطلاعات و مستندات موجود در مجموع طی این سال ها تعداد 6 دوره شش ماهه سازندگی و 3  دوره دو ساله عالی در آموزشگاه عالی حفاظت محیط زیست برگزار شد که آخرین دوره آن در دانشگاه بوعلی سینای همدان به اتمام رسید. او در این رابطه می گوید:
" سرانجام ٢٠٠ نفری که در کانون شکار بودند را به ٤‌هزار و ٥٠٠ نفر در سازمان رساندیم. اداره این کشور با وسعت یک‌ میلیون و ٦٤٠‌ هزار کیلومتر مربع آسان نبود اما گاردی که برای محیط‌ زیست تشکیل دادیم در ٨٠‌درصد کشور از ژاندارمری بهتر کار می‌کردند."

 
 


توضیح اینکه سرانجام در مرداد ماه سال 1356 اسکندر فیروز از ریاست سازمان حفاظت محیط زیست کنار رفت و به طبع آن آموزشگاه عالی حفاظت محیط زیست، مورد بی مهری مسئولین وقت سازمان قرار گرفت و در همان سال از فعالیت بازمانده و کلیه امکانات آموزشی آن که در زمان خود در کشور و همچنین منطقه کم نظیر و شاید هم بی نظیر بود به دانشگاه بوعلی سینای همدان انتقال یافت! (پس از انقلاب، اسکندر فیروز با اتهام همکاری با طاغوت دستگیر و به زندان بردند، بعد هم دادگاهی و به اعدام محکوم شد ولی حکم اعدام به طرز معجزه‌آسایی به حبس ابد تبدیل و بعد از ٧‌سال نیز عفو شامل حال او شد)

بخش سوم؛ آموزشکده حفاظت محیط زیست
در سال 1357 انقلاب اسلامی به وقوع پیوست. در سال های ابتدایی پس از انقلاب اسلامی (یعنی تا سال 1360) به دلیل عدم شناخت مسئولان تا مدت ها وضعیت سازمان حفاظت محیط زیست بلاتکلیف بود و همواره زمزمه‌هایی از تعطیلی این سازمان شنیده می شد اما تعدادی از کارشناسان دلسوز و متعهد سازمان در آن زمان تمامی تلاش خود را به کار بسته و توانستند از عملی شدن این خواسته جلوگیری نمایند. در سال1360 سرانجام جایگاه سازمان حفاظت محیط زیست در ساختار دولت تثبیت و تشکیلات سازمان دچار تغییر و تحول گردید. ولی متاسفانه بنا به دلایلی چون عدم شناخت مسئولان و نیز شرایط خاص کشور در آن زمان و جنگ تحمیلی با عراق، موضوع بازگشایی آموزشگاه عالی سازمان تا سال های بعد مسکوت ماند.

در سال 1365 سازمان با جلب موافقت وزارت علوم، مجوز ویژه ای برای ادامه تحصیل تعدادی از پرسنل دارای فوق دیپلم شاغل خود اخذ و یک دوره کارشناسی نا پیوسته در رشته حفاظت محیط زیست برگزار نمود.

در سال 1369 وزارت علوم و آموزش عالی مجوز پذیرش دانشجو در رشته منابع طبیعی (گرایش محیط زیست) در مقطع کاردانی از طریق کنکور سراسری را صادر کرد (از سال 1374 رشته کاردانی تکنولوژی محیط زیست، جایگزین این رشته شده است). در سال های بعد تعداد زیادی از فارغ التحصیلان این رشته توسط سازمان حفاظت محیط زیست جذب و مشغول به کار شدند.

در سال 1370 بنا به پیشنهاد سازمان و موافقت وزارت علوم و آموزش عالی، آموزشگاه عالی حفاظت محیط زیست به "آموزشکده حفاظت محیط زیست" تغییر نام یافته و مجددا بازگشایی شد. همچنین با تلاش مسئولین وقت و اخذ مجوزهای لازم و نیز فراهم نمودن مقدمات مورد نیاز، در نهایت از سال 1371 و با پذیرش (اولین دوره) دانشجو در رشته کاردانی محیط زیست از طریق کنکور سراسری، آموزشکده سازمان حفاظت محیط زیست پس از یک وقفه پانزده ساله رسما فعالیت خود را با هدف تامین و تربیت نیروی محیط بانی مورد نیاز گارد محیط زیست آغاز نمود. دانشجویان پذیرفته شده برای تحصیل در آموزشکده از امکانات خوابگاه و خوراک رایگان برخوردار بودند و این روند تا چندین سال تداوم داشت، البته بعدها آموزشکده مطابق با ضوابط  وزارت علوم و آموزش عالی مبالغ اندکی را بابت خوابگاه و غذا از دانشجویان  اخذ می نمود.

نکته حائز اهمیت در مورد دانشجویان ورودی آن سال (1371) این بود که آنان به نوعی بورسیه بودند و از همان بدو ثبت نام در آموزشکده و شروع به تحصیل، در سازمان حفاظت محیط زیست استخدام شده و حقوق ماهیانه دریافت می کردند. این رویه از سال بعد تغییر کرده و تعهد استخدام توسط سازمان حفاظت محیط زیست پس از پایان تحصیل دوره کاردانی در آموزشکده، جایگزین آن شد. بدین نحو که فارغ التحصیلان ورودی سال های 1372 و 1373، پس از اتمام تحصیل در آموزشکده به استخدام سازمان حفاظت محیط زیست درآمدند.

ولی متاسفانه روند جذب مستقیم دانش آموختگان آموزشکده محیط زیست در سازمان در سال های بعد، به بهانه محدودیت های اعتباری، مقررات استخدامی کارکنان دولت، مخالفت سازمان امور اداری و استخدامی و نیز ضوابط وزارت علوم و آموزش عالی و یا شاید به دلیل درک نکردن اهمیت موضوع و نیز عدم اصرار و پافشاری مسئولین وقت سازمان حفاظت محیط زیست، تداوم نیافت که خلأ آن همچنان احساس می شود! در تمامی این سال ها آموزش و تربیت نیروهای محیط بانی یگان حفاظت محیط زیست، یکی از مهمترین دغدغه ها و چالش هایی است که سازمان با آن دست به گریبان بوده و هزینه های گزافی را بابت آن پرداخته و همچنان نیز می پردازد. از جمله؛

- کشته شدن تعدادی از متخلفان توسط محیط بانان و مشکلات پیامد آن شامل؛ دستگیری، محاکمه، زندانی شدن و خطر قصاص محیط بان، پیگیری های حقوقی، اخذ رضایت خانواده مقتول و اولیای دم و نیز تامین مبالغ دیه و...
- شهادت بیش از 100 نفر از محیط بانان سازمان در حین مواجهه و برخورد با متخلفان
- عدم صدور مجوز استخدام محیط بان به تعداد مورد نیاز سازمان و در نتیجه عدم امکان محافظت مطلوب از مناطق حفاظت شده و در نتیجه آن افزایش شکار غیر مجاز گونه های حیات وحش در خطر  و یا در حال انقراض ، آتش سوزی های مکرر جنگل ها، چرای بی رویه دام ها، تملک اراضی و زمین خواری و...
- هزینه کردن برای برگزاری دوره های آموزشی و توجیهی بدو خدمت جهت محیط بانان جدید الاستخدام و مشکلات پیش بینی و تامین بودجه مورد نیاز برای این منظور با توجه به محدودیت های اعتباری و سازمانی موجود
- ناهماهنگی و نیز یکسان نبودن سطح دانش و اطلاعات محیط بانان مشغول به کار در نقاط مختلف کشور و در نتیجه عدم شکل گیری انسجام و یکپارچگی مطلوب در میان نیروهای یگان حفاظت محیط زیست
  
پس از آن سازمان حفاظت محیط زیست از استخدام فارغ التحصیلان ورودی سال های 1374 و 1375 خودداری نمود ولی با توجه به ذکر شرط تعهد استخدام در سازمان در دفترچه ثبت نام کنکور و نیز پیگیری دانش آموختگان مذکور سرانجام اکثریت آنان موفق شدند تا به نحوی در سازمان حفاظت محیط زیست جذب شوند.

 در سال 1372 یک دوره کاردانی محیط زیست (معادل) و یک دوره کارشناسی ناپیوسته محیط زیست (معادل) با اخذ مجوز سازمان مدیریت و برنامه ریزی وقت در آموزشکده برگزار شد که کلیه شرکت کنندگان در این دوره ها کارکنان واجد شرایط سازمان حفاظت محیط زیست در اقصی نقاط کشور بودند. برای کسانی که این دوره ها را با موفقیت به پایان رساندند، مدارک تحصیلی معادل صادر و توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی مورد تایید قرار گرفت.
  
در سال 1373 با پیگیری مسئولین مربوطه وقت سازمان حفاظت محیط زیست و تصویب سازمان امور اداری و استخدامی کشور، آموزشکده سازمان دارای تشکیلات اداری متشکل از اعضای هیات علمی، کارشناس و پرسنل اداری گردید. در همین سال نیز با اصلاح ساختار تشکیلاتی سازمان حفاظت محیط زیست، آموزشکده از دفتر آموزش منفک و زیر نظر ریاست سازمان قرار گرفت. در اساس اساسنامه آموزشکده مقرر شده که رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، رئیس هیأت امنای آموزشکده نیز هست و رئیس آن را هم منصوب می‌نماید و سیاست های کلان این مجموعه را نیز وی باید ابلاغ کند.

  در سال 1377 آموزشکده حفاظت محیط زیست برای نخستین بار اقدام به پذیرش دانشجوی دختر نمود که در زمان خود تصمیمی سنت شکنانه و متهورانه محسوب می شد که نه تنها در آن موقع بلکه در حال حاضر نیز منتقدان زیادی دارد! ولی به هر حال نمی توان نقش این اقدام را که در سال های بعد، زمینه ساز حضور و فعالیت تاثیرگذار تعداد زیادی از کارشناسان و مدیران خانم متخصص در حوزه های مختلف محیط زیستی در بدنه اجرایی سازمان گردید، را انکار نمود. هر چند که از همین سال و با جذب دانشجوی دختر، استخدام مستقیم فارغ التحصیلان دوره کاردانی آموزشکده در سازمان حفاظت محیط زیست به طور کل ملغی شد و از این پس دانش آموختگان آموزشکده نیز باید مانند سایر متقاضیان استخدام در سازمان حفاظت محیط زیست در آزمون های استخدامی شرکت می کردند. البته شواهد و سوابق موجود، بیانگر آن است که در سال های بعد نیز اکثریت قریب به اتفاق دانش آموختگان آموزشکده به طرق مختلف در سازمان حفاظت محیط زیست جذب و اغلب نیز به عنوان محیط بان در نقاط مختلف کشور، کار خود را  شروع نمودند.

در سال 1378 و در شرایط خاصی که زمزمه هایی در مورد انحلال آموزشکده به گوش می رسید، "مرکز علمی-کاربردی آموزشکده محیط زیست" سازمان حفاظت محیط زیست، در چارچوب ضوابط و مقررات دانشگاه جامع علمی کاربردی و با هدف توانمند سازی آموزش های تخصصی، علمی و کاربردی در زمینه های مختلف محیط زیست، (یا شاید هم در پس پرده به عنوان گزینه ای برای جایگزینی آموزشکده در صورت انحلال) تاسیس و با پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی ناپیوسته رشته کنترل آلودگی  محیط زیست در همان محل آموزشکده سازمان واقع در کرج شروع به کار نمود.

نکته جالب توجه اینکه بسیاری از دانش آموختگان سال های قبل آموزشکده و نیز سایر کارکنان دارای فوق دیپلم سازمان حفاظت محیط زیست با شروع پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی ناپیوسته در آموزشکده ، از آن استقبال نموده و برای ادامه تحصیل در این رشته اقدام و مدرک کارشناسی اخذ نمودند. لازم به ذکر است که در طول این سال ها، تعداد قابل توجهی از همین افراد که موفق به اخذ مدرک کارشناسی گردیدند، در دانشگاه های مختلف کشور تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی ارشد و نیز دکتری ادامه داده و با توجه به تجارب ارزنده شان، در پست های مختلف مدیریتی سازمان حفاظت محیط زیست در سطوح ستادی و استانی فعالیت کرده و یا می نمایند (که شاید اگر فعالیت این آموزشکده پس از انقلاب اسلامی مجددا شروع نشده و تاکنون تداوم نمی یافت هرگز این ظرفیت سازی در این سازمان و در نتیجه آن عرصه حفاظت از محیط زیست و توسعه پایدار کشور شکل نمی گرفت).
 
در سال 1387 و با اخذ مجوز از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، آموزشکده نسبت به پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی ناپیوسته رشته مهندسی منابع طبیعی- محیط زیست از طریق کنکور کاردانی به کارشناسی سازمان سنجش آموزش کشور نیز اقدام نمود، (که جذب دانشجو از این طریق تا سال 1392 ادامه داشت).
  
دانشکده محیط زیست
    به دنبال تشکیل استان البرز به عنوان استان سی و یکم کشور، هیئت دولت در سفر استانی مورخ ۷ دی ماه ۱۳۸۹ خود به این استان، مصوبه ارتقای مرکز "آموزشکده حفاظت محیط زیست" به "دانشگاه محیط زیست" را به تصویب رساند. البته این مصوبه به تنهایی کافی نبوده و بایستی تشریفات اداری آن نیز انجام و موافقت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری هم اخذ می شد که کار چندان آسانی هم نبود.
 
همچنین در بهمن ماه سال 1389 با حضور دبیرکل سازمان همکاری‌های اقتصادی اکو، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان محیط زیست کشور، مؤسسه علوم و فناوری محیط زیست اکو در محل دانشگاه محیط زیست رسما افتتاح شد. با توجه به نقش و اهمیت محیط زیست در شکوفایی، رشد و توسعه کشورها و بر اساس پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران تشکیل مؤسسه علوم و فناوری محیط زیست اکو در دومین اجلاس وزرای محیط زیست کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در سال ۲۰۰۴ به تصویب رسید. سه کشور ایران، ترکیه و پاکستان برای ایجاد انستیتو علوم و فناوری محیط زیست پیش قدم شدند که پس از ۲ سال کار کارشناسی و بررسی امکانات و ظرفیت‌ها، ایران به عنوان میزبان این انستیتو انتخاب شد. هدف از تشکیل این مؤسسه تولید علم و فناوری، ظرفیت‌سازی و تقویت نیروی انسانی، ارتقای همکاری‌های علمی و فنی و تبادل تجربیات در زمینه حفاظت از محیط زیست و تقویت همکاری‌های چند جانبه برای اختصاص منابع مالی برای حفاظت از محیط زیست در کشورهای عضو اکو اعلام شده‌است.
 از سال 1390 به دنبال ارتقای آموزشکده به دانشگاه، با اخذ مجوز وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، پذیرش دانشجو در رشته مهندسی منابع طبیعی- محیط زیست (کارشناسی پیوسته) از طریق کنکور سراسری در آموزشکده آغاز شد. به دنبال پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی پیوسته مهندسی منابع طبیعی- محیط زیست از طریق کنکور سراسری، بنا بر ضوابط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دیگر جذب دانشجو در مقاطع کارشناسی ناپیوسته و نیز کاردانی امکان پذیر نبود.

بنابراین جذب دانشجو در مقطع کاردانی محیط زیست (به عنوان فلسفه وجودی شکل گیری آموزشکده حفاظت محیط زیست بعد از انقلاب اسلامی) که با هدف جذب و تربیت محیط بانان مورد نیاز سازمان حفاظت محیط زیست صورت می گرفت، پس از یک دوره بیست ساله متوقف شد. البته نباید این نکته را نیز از نظر دور داشت که در    سال های آخر و بنا به دلایلی چون؛ افزایش تعداد دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی نسبت به سال های گذشته و در نتیجه تسهیل پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی پیوسته رشته مهندسی منابع طبیعی- محیط زیست، نبودن بازار کار و فرصت های شغلی در کشور و نیز افزایش تعداد دانش آموختگان بیکار در رشته های محیط زیستی و عدم جذب فارغ التحصیلان کاردانی آموزشکده توسط سازمان حفاظت محیط زیست، تعداد متقاضیان پسر تحصیل در این رشته به شدت کاهش یافته بود. بطوریکه در سال های 1387، 1388 و 1389 در کل 6 نفر دانشجوی پسر (هر سال تعداد 2 دانشجو) و در سال آخر یعنی 1390 ، نیز 6 نفر دانشجو پسر در رشته کاردانی تکنولوژی محیط زیست در آموزشکده ثبت نام کردند.

در سال1390 با ابلاغ مصوبه شورای عالی اداری به منظور یکپارچه شدن نظام آموزش عالی کشور (مصوبه شماره ۳۰۷۴۳/۹۰/۲۰۶ مورخ ۳۰/۱۱/۱۳۹۰)، مقرر شد تا "منابع، امکانات، اعضای هیأت علمی، تجهیزات و نیروی انسانی مؤسسات آموزش عالی وابسته به دستگاه های اجرایی کشور که دوره های آموزشی آنها منجر به اخذ مدرک نظری دانشگاهی می شود، حسب مورد به وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان وآموزش پزشکی منتقل شود تا در دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی وابسته به دو وزارتخانه مذکور ساماندهی شوند" که این ابلاغیه، دانشگاه تازه تاسیس محیط زیست را نیز در بر می گرفت. بر اساس همین روند دانشکده اقتصاد که زیر نظر وزارت اقتصاد و دارایی فعالیت می کرد به دانشگاه خوارزمی واگذار شد و دانشگاه شهید عباسپور وابسته به وزارت نیرو نیز به دانشگاه شهید بهشتی منتقل شد.

 در سال1391 و با پیگیری های ریاست وقت سازمان حفاظت محیط زیست (آقای مهندس محمدی زاده) موافقت اصولی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برای ایجاد دانشگاه محیط زیست، اخذ شد و به دنبال آن در سال 1392، برای نخستین بار در پنج رشته کارشناسی ارشد از طریق کنکور سراسری پذیرش دانشجو انجام شد. همچنین علاوه بر رشته مهندسی منابع طبیعی- محیط زیست، از طریق کنکور سراسری در سه رشته دیگر نیز در مقطع کارشناسی (پیوسته) در دانشگاه محیط زیست پذیرش دانشجو صورت گرفت.
فرآیند تعطیلی و انحلال دانشگاه کمابیش مطرح بود و از طرف مسئولین دانشگاه، سازمان حفاظت محیط زیست و نیز استانداری البرز تلاش‌هایی صورت می گرفت تا با توجه به تازه تاسیس بودن استان و نیز ظرفیت های موجود دانشگاه محیط زیست، این مجموعه تثبیت شده و موافقت قطعی تاسیس خود را از وزارت علوم اخذ نماید و یا در غیر این صورت به‌ جای انحلال به شرایط سابق آموزشکده بازگردد. سرانجام با استقرار دولت یازدهم و توافقاتی که میان رئیس وقت سازمان محیط زیست (خانم دکتر ابتکار) و وزیر وقت علوم (آقای دکتر فرهادی) صورت گرفت، موافقت شد که موضوع در شورای گسترش آموزش عالی مطرح شود که با موافقت وزیر در شهریور سال 1394 ، شورای گسترش آموزش عالی کشور (به دلیل عدم احراز شرایط مورد نیاز برای ایجاد دانشکده)، با ارتقای آموزشکده به "دانشکده حفاظت محیط زیست" موافقت کرده و این مسأله مورد تصویب قرار گرفت.
از سال 1393 و بنا به تصمیم شورای معاونین سازمان مقرر شد که تمامی دوره های محیط بانی به صورت متمرکز و در دانشکده محیط زیست اجرا شود و در همین راستا مرکز آموزش های محیط بانی در دانشکده محیط زیست ایجاد شد. همچنین از سال 1394 مسئولیت بررسی و احراز صلاحیت داوطلبان استخدام در رشته شغلی مامور اجرایی محیط زیست (محیط بانی) شامل؛ تشکیل پرونده، انجام معاینات پزشکی اولیه، ارزیابی سلامت روانی، آزمون آمادگی جسمانی و بررسی صلاحیت های حرفه ای به دانشکده محیط زیست محول گردید.

در سال 1396 موضوع تغییر ماموریت سازمانی دانشکده محیط زیست مطرح و اعلام شد که از سال آینده دیگر این دانشکده نمی تواند "در دوره های منتج به مدارک دانشگاهی (کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری)"، اقدام به پذیرش دانشجو نماید. همچنین آقای دکتر عیسی کلانتری رئیس سازمان حفاظت محیط زیست و هیات امنای دانشکده نیز در مراسم گرامیداشت هفته پژوهش و فناوری   در سازمان (مورخ ۲۶ آذر ۱۳۹۶) اعلام کردند که "از ظرفیت دانشگاه محیط زیست باید برای آموزش  محیط بانان استفاده شود. محیط بانان، مروجان محیط زیست هستند و باید در حوزه آموزش تقویت شوند. در همین راستا برنامه داریم دانشکده محیط زیست به دانشکده محیط بان تغییر پیدا کند".

در نهایت هم در روزهای پایانی همان سال و با ابلاغ مصوبه شورای عالی اداری در خصوص ممنوعیت پذیرش دانشجو از سوی مؤسسات پژوهشی و مراکز مجری آموزش‌های علمی-کاربردی وابسته به دستگاه‌های اجرایی در کلیه مقاطع تحصیلی (مصوبه شماره 1682488 مورخ 17/11/1396) توسط رییس جمهور، یکی دیگر از قطعات پازل تغییر ماموریت دانشکده محیط زیست، تکمیل شده و این خواسته سازمانی را به یک الزام سازمانی تبدیل نمود! در ماده (2) این مصوبه ذکر شده:

" از آنجا که وظیفه قانونی اجرای آموزشهای عالی منجر به اخذ مدرک تحصیلی دانشگاهی، صرفاً بر عهده وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می‌باشد و سایر دستگاه‌های اجرایی در این زمینه وظیفه قانونی بر عهده ندارند و همچنین به منظور ایجاد فرصت برابر برای بخش خصوصی در ایفای نقش در اجرای آموزش‌های عالی علمی- کاربردی، مقرر گردید:

2-1- با توجه به تبصره ماده 115 قانون مدیریت خدمات کشوری که به موجب آن "ایجاد هرگونه دستگاه اجرایی جدید موکول به تایید شورای عالی اداری و تصویب هیات وزیران و تصویب مجلس شورای اسلامی است"، لذا ایجاد هرگونه مؤسسه آموزش علمی- کاربردی وابسته به دستگاههای اجرایی کشور توسط دانشگاه جامع علمی- کاربردی بدون رعایت تبصره فوق ممنوع است و مؤسسات موجود منحل و دستگاه اجرایی ذیربط مکلف است اقدامات اجرایی انحلال را، طی مدت حداکثر یک سال به انجام برساند.

2-2- از تاریخ ابلاغ این مصوبه، مراکز مجری آموزش‌های علمی- کاربردی دولتی دستگاه‌های اجرایی، مجاز به پذیرش دانشجوی جدید در هیچ‌ یک از رشته‌های آموزش عالی مقطع ‌دار منجر به مدرک تحصیلی از جمله دوره‌های پودمانی نمی‌باشند.

2-3- از تاریخ ابلاغ این مصوبه، سازمان سنجش آموزش کشور و دانشگاه جامع علمی- کاربردی، مجاز به اختصاص سهمیه و پذیرش دانشجو برای این مراکز نیستند.

2-4- مراکز مجری آموزش‌های علمی-کاربردی وابسته به دستگاه‌های اجرایی حداکثر تا پایان سال تحصیلی 98-1397 تعطیل، یا با رعایت ضوابط به بخش خصوصی واجد شرایط واگذار خواهند شد.

2-5- دانشجویان شاغل به تحصیل در مراکزی که واگذار نشده‌اند، حداکثر تا پایان سال تحصیلی 97-1396 توسط دانشگاه جامع علمی- کاربردی تعیین تکلیف خواهند شد."

بخش پنجم؛ آموزش های دانشگاهی (آکادمیک)
  همانگونه که در بخش های قبل توضیح داده شد، از سال 1371 و با پذیرش اولین دوره دانشجو در رشته کاردانی محیط زیست از طریق کنکور سراسری، آموزشکده حفاظت محیط زیست فعالیت رسمی خود را پس از انقلاب اسلامی، آغاز نمود.
 پس از آن در سال 1378، "مرکز علمی-کاربردی آموزشکده محیط زیست" سازمان حفاظت محیط زیست، در چارچوب ضوابط و مقررات دانشگاه جامع علمی کاربردی را تاسیس و برای نخستین بار نسبت به پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی ناپیوسته رشته کنترل آلودگی محیط زیست اقدام نمود. در ادامه و از سال 1385 در مقطع کاردانی نیز از طریق دانشگاه جامع علمی و کاربردی دانشجو پذیرش نمود.

   در سال 1387 آموزشکده در مقطع کارشناسی ناپیوسته رشته مهندسی منابع طبیعی- محیط زیست دانشجو پذیرش نمود که این روند تا سال 1392 ادامه داشت.
  از سال 1390 و با توجه به ارتقای آموزشکده به دانشگاه محیط زیست (بر اساس مصوبه هیات وزیران)، برای اولین پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی پیوسته از طریق کنکور سراسری آغاز شد. به دنبال آن در سال 1392 و با توجه به اخذ موافقت اصولی ایجاد دانشگاه از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، ضمن افزایش تعداد رشته ها در مقطع کارشناسی (پیوسته) برای نخستین بار در 5 رشته در مقطع کارشناسی ارشد پذیرش دانشجو از طریق کنکور سراسری ارشد در این مرکز شروع و تا سال 1397 تداوم یافت.

* نویسنده: دکتر آرش یوسفی